Χαιρόμαστε γιορτάζοντας

 

  1. Μέρες γιορτής των Χριστιανών

 

Εκκλησιαστικός χρόνος

 

Ο χρόνος κάνει κύκλους. Το βλέπουμε κάθε μέρα: στις κινήσεις του ήλιου, στις φάσεις του φεγγαριού, στις εποχές που αλλάζουν. Κάθε πρωτοχρονιά αρχίζει ένας καινούργιος κύκλος για τον χρόνο. Γι’ αυτό και τη γιορτάζουμε όλοι με δώρα, πυροτεχνήματα και ξεφαντώματα. Όμως υπάρχει και ένας άλλος κύκλος χρόνου, ο εκκλησιαστικός. Αυτός έχει τη δική του πρωτοχρονιά, που είναι η πρώτη Σεπτεμβρίου. Είναι και η εποχή της σποράς της γης, δηλαδή της αρχής του κύκλου της ζωής των φυτών.

 

Οι γιορτές του εκκλησιαστικού χρόνου

 

Οι γιορτές είναι μέρες του χρόνου αφιερωμένες στη λατρεία του Θεού και στην τιμή και την ανάμνηση των Αγίων. Οι Χριστιανοί τίμησαν πρώτα πρώτα την ημέρα της Κυριακής, γιατί ήταν η μέρα της Ανάστασης του Χριστού. Σιγά σιγά όμως, όσο ο μνήμη των χριστιανών πλήθαινε από συγκινητικές παραδόσεις και γεγονότα, οι χριστιανοί καθιέρωσαν τον κύκλο των γιορτών της χρονιάς. Κάποιες απ’ αυτές γιορτάζονται πάντοτε σε μια συγκεκριμένη ημερομηνία και λέγονται ακίνητες (π.χ. Χριστούγεννα). Κάποιες άλλες δεν έχουν σταθερή ημερομηνία και λέγονται κινητές (π.χ. Πάσχα).

Ανάλογα με τα πρόσωπα που τιμούνται, ονομάστηκαν δεσποτικές (αφιερωμένες στον Χριστό), θεομητορικές (αφιερωμένες στην Παναγία) και γιορτές των Αγίων (αφιερωμένες στους χριστιανούς Αγίους).

 

Κάθε μέρα ένας άγιος / η ονομαστική γιορτή των χριστιανών

 

Η μέρα της γιορτής του κάθε χριστιανού είναι μια ξεχωριστή μέρα. Γιορτάζει ο Άγιος του οποίου το όνομα έχει. Όλοι του εύχονται «χρόνια πολλά», «να ζήσεις», τον επισκέπτονται και του δίνουν δώρα. Ταυτόχρονα θυμάται πως αυτός ο Άγιος που έζησε πριν πολλά χρόνια, αγάπησε πολύ τον Θεό και τους ανθρώπους και έκανε πράξεις σπουδαίες.

 

Οι πόλεις γιορτάζουν τον Άγιό τους / Η χαρά της πανήγυρης

 

Όταν γιορτάζει ο Άγιος μιας ενορίας, γίνεται μια μεγάλη γιορτή, ένα πανηγύρι. Όπου κι αν γίνεται, σε μικρή ή μεγάλη πόλη, συγκεντρώνονται όλοι οι ενορίτες. Πριν από το πανηγύρι η εκκλησία στολίζεται. Από την παραμονή γίνεται ο Εσπερινός και οι πιστοί πηγαίνουν στην εκκλησία το πρόσφορο. Την επόμενη μέρα στη Λειτουργία ευλογούνται οι άρτοι (γλυκά ψωμιά, ζυμωμένα με μυρωδικά και πασπαλισμένα με ζάχαρη), που μοιράζονται αργότερα στους πιστούς. Το απόγευμα της ημέρας της γιορτής γίνεται λιτάνευση της εικόνας του Αγίου (περιφορά της δηλαδή στους δρόμους της ενορίας), στη διάρκεια της οποίας ψέλνουν ο ιερέας και οι ψάλτες.

Στη συνέχεια οι ενορίτες διασκεδάζουν, τραγουδούν, χορεύουν. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας ο χορός των πανηγυριών στήνεται έξω από τον ναό.

Στην Ήπειρο τα πανηγύρια διαρκούν τρεις μέρες με χορό και τραγούδι στην κεντρική πλατεία του χωριού.

Στα Καλάβρυτα οι νέοι διοργανώνουν αγώνες με άλογα κατά τη διάρκεια του πανηγυριού.

Στη Σίφνο, στο πανηγύρι του προφήτη Ηλία, όλοι οι πανηγυράδες, με τη σειρά, θα φάνε στα τραπέζια του μοναστηριού τη ρεβιθάδα, μια σούπα από ρεβίθια.

 

Από την ελληνική ποίηση

 

Τάκης Παπατσώνης, Δοξαστικό

 

…Τι γλυκιά που είναι η ώρα της Γιορτής.

Και τι μεθυστικά απλωμένη η λησμονιά

την κυριαρχία της χαράς εγκαθιστά.

Λες και το πανηγύρι της ζωής αρχίζει

μονάχα σήμερα∙ τα περασμένα σβήσαν μονομιάς∙

και πως γιορτάζει μεταξύ μας η καταλλαγή

Θεού κι ανθρώπων ανεξάντλητα αδερφωμένων…

 

  1. Τα ελληνικά σχολεία γιορτάζουν:

Ο Αγιασμός

 

Οι χριστιανοί τελούν Αγιασμό πολλές περιπτώσεις στη ζωή τους, όταν ξεκινούν κάτι καινούργιο. Την πρώτη του μήνα στις εκκλησίες. Στα εγκαίνια ενός καινούργιου σπιτιού ή καταστήματος. Σ’ ένα καινούργιο καράβι ή αυτοκίνητο πριν από το πρώτο του ταξίδι. Με τον Αγιασμό, οι πιστοί ζητούν να τους στηρίξει η χάρη του Θεού.

 

Ο σχολικός Αγιασμός

 

Την πρώτη μέρα κάθε νέας σχολικής χρονιάς γίνεται στο σχολείο ο Αγιασμός από τον ιερέα της ενορίας. Ο παπάς, φορώντας το πετραχήλι του, λέει ευχές και ψάλλει ύμνους. Το Ευχολόγιο (δηλαδή ένα βιβλίο της Εκκλησίας με ευχές), ο Σταυρός, ένα γυάλινο δοχείο με νερό, ένα κλωναράκι βασιλικός, ένα κερί και ένα λιβανιστήρι βρίσκονται στο τραπέζι μπροστά του.

Ο παπάς παρακαλεί τον Θεό να στείλει το Άγιο Πνεύμα, να δώσει υγεία και να φωτίσει τα παιδιά που αρχίζουν τη νέα σχολική χρονιά. Τον παρακαλεί ακόμη να αγιάσει το νερό που δίνει ζωή και δύναμη. Βυθίζει στο νερό τρεις φορές τον σταυρό, ψάλλοντας:

«Σώσον, Κύριε, τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου…».

Ύστερα, κρατώντας το κλωνάρι τον βασιλικό, ραντίζει όλους με το νερό του Αγιασμού. Τους δασκάλους, τα παιδιά, τους γονείς που έχουν έρθει. Για τον καθένα έχει και μια ευχή: «Καλή πρόοδο», «Καλή χρονιά», «Ο Θεός να σας ευλογεί».

 

Η γιορτή των Τριών Ιεραρχών

 

Πολλοί είναι οι σπουδαίοι ιεράρχες της χριστιανικής Εκκλησίας. Ξεχωριστά όμως γιορτάζει τρεις: τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, που έζησαν τον 4ο αιώνα μ.Χ. Καθένας έχει τη δική του γιορτή∙ αλλά και τους τρεις μαζί οι χριστιανοί τους γιορτάζουν στις 30 Ιανουαρίου, γιατί έχουν πολλά κοινά γνωρίσματα: Ήταν ιερωμένοι που ζούσαν απλή ζωή χωρίς πολυτέλειες. Αφιέρωσαν τη ζωή τους στους φτωχούς συνανθρώπους τους και στους δυστυχισμένους. Ήταν πάρα πολύ μορφωμένοι και έγραψαν σπουδαία βιβλία. Αγάπησαν τα γράμματα και τον πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων. Έγιναν μεγάλοι δάσκαλοι, αλλά και σπουδαίοι ρήτορες. Για τη σοφία τους και την καλοσύνη τους, ο λαός τους εκτιμούσε και τους αγαπούσε.

 

Ο Μέγας Βασίλειος ήταν επίσκοπος στην Καισάρεια της Καππαδοκίας. Είχε σπουδάσει φιλοσοφία, νομικά, ρητορική, μαθηματικά, αστρονομία, ιατρική, φιλολογία. Θα μπορούσε δηλαδή να γίνει δικηγόρος, καθηγητής φιλοσοφίας, μαθηματικός, αξιωματούχος άρχοντας της περιοχής του. Εκτός από τις σπουδές του, είχε και μεγάλη περιουσία από τους γονείς του και θα μπορούσε να την κάνει ακόμη μεγαλύτερη με το επάγγελμα που θα διάλεγε. Ωτόσο ο Βασίλειος προτίμησε να συγγράφει αδιακοπα, χωρίς κανένα κέρδος, προσπαθώντας να κάνει τη χριστιανική του πίστη κατανοητή στους απλούς ανθρώπους και πειστική στους μορφωμένους της εποχής του. Πούλησε την περιουσία του και έχτισε την Βασιλειάδα, δηλαδή ένα ίδρυμα για τη φροντίδα και την περίθαλψη των φτωχών, των ορφανών, των γερόντων, των ασθενών και των ξένων.

 

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος γεννήθηκε στη Ναζιανζό της Καππαδοκίας. Σπούδασε φιλοσοφία, ρητορική, νομικά και φιλολογία στην Αθήνα και συνδέθηκε με βαθιά φιλία με τον Βασίλειο. Έγινε ιερέας. Είχε μεγάλο λογοτεχνικό χάρισμα. Ό,τι έγραφε ήταν έργο τέχνης. Κι αυτός, όπως ο φίλος του Βασίλειος, απαρνήθηκε την περιουσία του και αφοσιώθηκε στην Εκκλησία. Αργότερα, ενώ είχε γίνει επίσκοπος σε μια μικρή πόλη, τον κάλεσαν να γίνει Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη. Γρήγορα ωστόσο εγκατέλειψει τον θρόνο του Πατριάρχη και επέστρεψε στην άσημη επαρχία του. Έγραφε ασταμάτητα σπουδαία θεολογικά κείμενα, γι’ αυτό και ονομάστηκε «Θεολόγος».

 

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας. Σπούδασε θεολογία, φιλοσοφία, ρητορική. Κι αυτός προτίμησε να συγγράφει και να κηρύττει αδιάκοπα για όλα τα θέματα της εποχής του. Έγινε ιερέας και για τις υπέροχες ομιλίες του ονομάστηκε «Χρυσόστομος». Οργάνωσε συσσίτια για χιλιάδες φτωχούς. Μετά από λίγο καιρό έγινε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Δημιούργησε όμως μεγάλες έχθρες εναντίον του επειδή κατέκρινε τα λάθη των αρχόντων. Δεν υποχώρησε ποτέ, ακόμη κι όταν απειλήθηκε η ζωή του. Γι’ αυτό και εξορίστηκε πολλές φορές. Στη διάρκεια μιας απ’ αυτές πέθανε από τις κακουχίες.

 

Τη γιορτή των Τριών Ιεραρχών την καθιέρωσε ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός το 1100 για να σταματήσουν οι διαμάχες μεταξύ των πιστών σχετικά με το ποιος από τους τρεις Αγίους είναι ο πιο σπουδαίος.

Το 1842 το πανεπιστήμιο της Αθήνας καθιέρωσε την 30η Ιανουαρίου ως τη μέρα γιορτής των Τριών Ιεραρχών και αφιερωμένης στην Παιδεία και στα Γράμματα. Από τότε ως σήμερα, οι Τρεις Ιεράρχες θεωρούνται προστάτες των μαθητών, των φοιτητών και γενικά όσων σπουδάζουν. Η μέρα της γιορτής και η μέρα της γιορτής τους είναι σχολική αργία.

 

Απολυτίκιο

Τους τρεις μεγίστους φωστήρας της Τρισηλίου Θεότητος,

τους την οικουμένην ακτίσι δογμάτων θείων πυρσεύσαντας,

τους μελιρρύτους ποταμούς της σοφίας,

τους την κτίσιν πάσαν θεογνωσίας νάμασι καταρδεύσαντας,

Βασίλειον τον Μέγαν, και τον Θεολόγον Γρηγόριον,

συν τω κλεινώ Ιωάννη,

τω την γλώτταν χρυσορρήμονι,

πάντες οι των λόγων αυτών ερασταί,

συνελθόντες ύμνοις τιμήσωμεν·

αυτοί γαρ τη Τριάδι, υπέρ ημών αεί πρεσβεύουσιν.

 

Δηλαδή:

 

Αυτά τα τρία φωτεινά αστέρια που παίρνουν λάμψη από τον Θεό.

Αυτούς που φώτισαν την οικουμένη με τη θεϊκή διδασκαλία.

Αυτά τα ποτάμια της σοφίας,

που ξεδίψασαν όλη την πλάση με τη γνώση του Θεού.

Τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο

και τον ξακουστό Ιωάννη που τα λόγια του ήταν χρυσάφι.

Όλοι εμείς που θαυμάζουμε τη σοφία τους,

ας μαζευτούμε να τους τιμήσουμε με ύμνους,

γιατί αυτοί πάντοτε παρακαλούν τον Θεό για μας.

 

Σοφά λόγια των τριών Ιεραρχών

 

  • Στο σπιτικό του συνετού και του σοφού αντάμα, πήγαινε κάθε μέρα. Μα εκεί που πλούτη είναι πολλά, πάντα να κάνεις πέρα.
  • Όπως οι μέλισσες διαλέγουν το νέκταρ από τα λουλούδια, έτσι κι εσείς να διαλέγετε αυτά που διαβάζετε. Να κρατάτε τα καλά και τα ωφέλιμα.

 

  • Μέγας Βασίλειος
  • Πώς το καταλαβαίνετε, να έχετε εσείς περισσεύματα και ο άλλος να πεινά;
  • Η παιδεία είναι το πρώτο από τα αγαθά τα οποία έχουμε. Από αυτήν έχουμε ωφεληθεί στην ευσέβεια και λατρεία του Θεού. Δεν πρέπει να περιφρονούμε την παιδεία, αλλά πρέπει να θεωρούμε αμαθείς και αμόρφωτους εκείνους που έχουν αυτή την αντίληψη.

 

  • Γρηγόριος ο Θεολόγος
  • Θα πω για κάποιον ότι με αγαπά, όχι μόνον όταν με επαινεί, αλλά και όταν με ελέγχει για να με διορθώσει.
  • Πλούσιος δεν είναι εκείνος που έχει πολλά, αλλά εκείνος που δεν έχει ανάγκη από τίποτα.

 

  • Ιωάννης ο Χρυσόστομος